Janmashtami-Gopalkala Information In Marathi

krishna Janmashtami in marathi
krishna Janmashtami in marathi

भगवान श्रीकृष्णाची जयंती कृष्ण जन्माष्टमी उत्सव म्हणून देशभरात मोठ्या थाटामाटात साजरी केली जाते. हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाच्या सणांपैकी एक असलेल्या श्री कृष्ण जन्माष्टमीच्या दिवशी लोक उपवास करतात आणि कुटुंबाच्या सुख आणि शांतीसाठी परमेश्वराची प्रार्थना करतात. भगवान कृष्णाचे जन्मस्थान असलेल्या मथुरेत हा सण आणखी विशेष उत्सवाने साजरा केला जातो. हिंदू धर्माच्या मान्यतेनुसार या दिवशी उपवास करून देवाची विशेष पूजा केल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात. Janmashtami सणाला संतानप्राप्ती, वय आणि समृद्धी यासाठी विशेष महत्त्व आहे. यंदा जन्माष्टमी ६ सप्टेंबरला साजरी केली जाणार आहे.

पौराणिक मान्यतेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म मध्यरात्री तुरुंगात झाला होता. कृष्ण जन्माष्टमीचा इतिहास आणि महत्त्व , गोपाळकाला, दहीहंडी, janmastami lyrics, याविषयी माहिती आपण आज या लेखामध्ये पाहणार आहोत. चला तर मग जन्माष्टमी विषयी माहिती घेऊया.

वाचा – Janmashtami Wishes In Marathi – जन्माष्टमीच्या हार्दिक शुभेच्छा

कृष्ण जन्माष्टमीचा इतिहास

शतकानुशतके, कृष्ण Janmashtami हा सण भारतात मोठ्या श्रद्धेने साजरा केला जातो. मान्यतेनुसार, भाद्रपदाच्या कृष्ण पक्षाच्या आठव्या दिवशी श्री कृष्णाचा जन्म आई देवकीच्या आठव्या अपत्याच्या रूपात झाला होता, देवकी आणि वासुदेव यांना अत्याचारी कंसाने तुरुंगात ठेवले होते. कंसाच्या दहशतीतून पृथ्वीला मुक्त करण्यासाठी परमेश्वराने अवतार घेतला होता. या मान्यतेनुसार दरवर्षी भाद्रपदाच्या कृष्ण पक्षातील अष्टमीला कृष्ण जन्माष्टमीचा सण साजरा केला जातो.

जन्माष्टमी साजरी केली जाते (Krishna Janmashtami Date)

हिंदू कॅलेंडरनुसार, श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेनंतरच्या आठव्या दिवशी जन्माष्टमी साजरी केली जाते किंवा असे देखील म्हणता येईल की कृष्ण जन्माष्टमी हा भाऊ-बहिणीचा सर्वात मोठा सण रक्षाबंधनाच्या आठव्या दिवशी साजरा केला जातो.

वर्ष २०२३ मध्ये कृष्ण जन्माष्टमी कधी आहे

दरवर्षी Janmashtami ऑगस्ट, सप्टेंबर महिन्यात येते. दरवर्षीप्रमाणे याही वर्षी ६ सप्टेंबर २०२३ रोजी जन्माष्टमी साजरी केली जाणार आहे. तीच दहीहंडी किंवा गोकुळ अष्टमी ७ सप्टेंबरला आहे. या दिवशी भाविक आपल्या कान्हाचा वाढदिवस साजरा करतील आणि भक्तीत लीन होतील. आणि कान्हा आपल्या भक्तांवर कृपेचा वर्षाव करेल.

श्रीकृष्णाला भगवान विष्णूचा अवतार देखील मानले जाते. भारत हा विविधतेत एकता आहे याचे उदाहरण म्हणजे Janmashtami जी अनेक नावांनी भारतात ओळखली जाते. जसे की,

  • अष्टमी रोहिणी
  • श्री जयंती
  • कृष्ण जयंती
  • रोहिणी अष्टमी
  • कृष्णाष्टमी
  • गोकुळाष्टमी

Puja Timing and Shubh Muhurat

यंदा भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षाची अष्टमी तिथी ६ सप्टेंबर रोजी दुपारी ३ वाजून ३७ मिनिटांनी सुरू होणार आहे; जी ७ सप्टेंबर रोजी सायंकाळी ४ वाजून १४ मिनिटांनी समाप्त होईल.

शास्त्रानुसार श्रीकृष्ण जन्म रात्री १२ वाजता रोहिणी नक्षत्रामध्ये झाला होता. त्यानुसार गृहस्थ जीवन जगणारे भक्त ६ सप्टेंबर रोजी श्रीकृष्णाची जयंती साजरी करतील. मथुरेतही जन्माष्टमी ६ सप्टेंबरलाच साजरी केली जाणार आहे. या दिवशी रोहिणी नक्षत्राचा संयोगही असतो. दुसरीकडे वैष्णव पंथात श्रीकृष्णाच्या पूजेसाठी वेगळा कायदा आहे. त्यामुळे वैष्णव पंथात ७ सप्टेंबर रोजी जन्माष्टमीचा सण साजरा केला जाणार आहे.

श्रीकृष्ण जन्माष्टमीच्या पूजेची वेळ रात्री ११.५७ वाजता सुरू होते. रात्री १२.४२ पर्यंत कृष्ण जयंती व पूजन होईल.

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी २०२३ मध्ये दोन अत्यंत शुभ योगांवर येत आहे. या वर्षी कृष्ण जन्माष्टमीला रवी योग आणि सर्वार्थ सिद्धी योग तयार होत आहेत. सर्वार्थ सिद्धी योग; जो जन्माष्टमीला संपूर्ण दिवस राहणार आहे. हा एक आशादायक दिवस आहे; ज्या दिवशी प्रत्येक कृष्णप्रेमी श्रीकृष्णाच्या भक्तिरसाने तृप्त होतो.

असे मानले जाते की, या योगामध्ये केलेले सर्व कार्ये भक्तांना भरपूर आशीर्वाद देऊन जातात. रवी योग सकाळी ०६.०१ वाजता सुरू होईल आणि दुसर्‍या दिवशी दिवसाच्या सुरुवातीस ०९.२० पर्यंत राहील

वाचा – दहीहंडी सणाची माहिती( Dahi Handi Information In Marathi)

कृष्ण जन्माष्टमी चे महत्व

हिंदू धर्माच्या मान्यतेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाला विष्णूचा अवतार मानले जाते. त्यामुळेच या सणाला विशेष महत्त्व आहे. भगवान श्रीकृष्णाचा आशीर्वाद मिळावा म्हणून लोक या दिवशी व्रत पाळतात आणि नियमानुसार पूजा-अर्चना करतात. या दिवशी मंदिरांमध्ये विशेष सजावट करून देवाचा उत्सव आनंदाने साजरा केला जातो. काही ठिकाणी दही-हंडीही साजरी केली जाते. मध्यरात्री, परमेश्वराच्या जयंतीच्या वेळी, सर्व लोक मंदिरांमध्ये जमतात आणि विशेष पूजा करतात.

वाचा – दहीहंडीच्या तमाम महाराष्ट्र वासियांना हार्दिक शुभेच्छा (Dahi Handi Wishes In marathi)

जन्माष्टमी कथा (Janmashtami Katha)

स्कंद पुराणानुसार ही द्वापर युगाची गोष्ट आहे. तेव्हा मथुरेत उग्रसेन नावाचा एक प्रतापी राजा होता. पण स्वभावाने सरळ असल्याने त्याचा मुलगा कंस याने त्याचे राज्य बळकावले आणि तो स्वतः मथुरेचा राजा झाला. कंसाला देवकी नावाची बहीण होती. कंसाचे त्याच्यावर खूप प्रेम होते. देवकीचा विवाह वासुदेवाशी निश्चित झाला, त्यानंतर विवाह झाल्यानंतर कंस स्वतः रथ चालवत देवकीला सासरी पोहचवण्यासाठी निघाला.

तो आपल्या बहिणीला सोडायला निघाला असताना देवकी आणि वसुदेवाचे आठवे अपत्य कंसाच्या मृत्यूचे कारण असेल अशी आकाशवाणी झाली. हे ऐकून कंसाला राग आला आणि त्याने देवकी आणि वासुदेवाला मारण्यासाठी पुढे जाताच वासुदेव म्हणाले की देवकीला मारू नकोस, मी स्वतः देवकीच्या आठव्या अपत्याला तुझ्या हवाली करेन. यानंतर वसुदेव आणि देवकीला मारण्याऐवजी कंसाने त्यांना तुरुंगात टाकले.

कृष्णाचा तुरुंगात जन्म

तुरुंगातच देवकीने सात मुलांना जन्म दिला आणि कंसाने त्यांना एक एक करून मारले. यानंतर देवकी पुन्हा गरोदर राहिल्यावर कंसाने कारागृहाचा पहारा कडक केला. त्यानंतर भाद्रपद महिन्यातील कृष्ण पक्षातील अष्टमीला रोहिणी नक्षत्रात कन्हैयाचा जन्म झाला. तेव्हा श्री विष्णूने वसुदेवांना दर्शन दिले आणि सांगितले की ते स्वतः त्यांचा पुत्र म्हणून जन्मले आहेत. वासुदेवजींनी त्यांना वृंदावन येथील त्यांचे मित्र नंदबाबा यांच्या घरी सोडावे आणि यशोदाजींच्या पोटी जन्मलेल्या मुलीला तुरुंगात आणावे, असेही ते म्हणाले. यशोदाजींच्या उदरातून जन्मलेली मुलगी दुसरी कोणी नसून ती स्वतः माया होती. हे सर्व ऐकून वासुदेवजींनी त्याचप्रमाणे केले.

स्कंदपुराणानुसार, कंसाला देवकीच्या आठव्या अपत्याची माहिती मिळाल्यावर तो कारागृहात पोहोचला. तेथे त्याने आठवे अपत्य मुलगी असल्याचे पाहिले, तरीही त्याने तिला जमिनीवर मारायला सुरुवात केली तेव्हा त्या मायावी मुलीने आकाश गाठले आणि म्हणाली, मूर्ख, मला मारून काहीही होणार नाही. तुझी मृत्यू आधीच वृंदावनात पोहोचली आहे आणि लवकरच तुझा अंत करणार आहे.

यानंतर कंसाने वृंदावनात जन्मलेल्या नवजात बालकांचा शोध घेतला. यशोदेच्या मुलाचा शोध लागल्यावर त्याला मारण्याचे अनेक प्रयत्न झाले. अनेक राक्षसांनाही पाठवण्यात आले, परंतु मुलाच्या केसाला धक्का लावणे कोणालाही शक्य झाले नाही, म्हणून कंसाच्या लक्षात आले की नंदबाबाचे मूल हे वसुदेव-देवकीचे आठवे अपत्य आहे. कृष्णाने तरुण असतांना कंसाचा वध केला. अशाप्रकारे जो कोणी ही कथा वाचतो किंवा ऐकतो त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात.

कृष्ण जन्माष्टमी पूजा विधि कशी करावी

कृष्ण जन्माष्टमी पूजा पद्धत

  • रात्री १२ वाजता वासुदेव आणि देवकीच्या पोटी श्रीकृष्णाचा जन्म झाला. म्हणूनच संपूर्ण भारतात रात्री १२ वाजता कृष्ण जन्म साजरा केला जातो
  • दरवर्षी भादव महिन्यातील अष्टमीला रात्री बारा वाजता प्रत्येक मंदिरात व घरामध्ये प्रतिक म्हणून लोक श्रीकृष्णाचा जन्म साजरा करतात.
  • जन्मानंतर, त्यांचा दूध, दही आणि शुद्ध पाण्याने अभिषेक केला जातो आणि माखन मिश्री, पांजरी आणि काकडी अर्पण केली जाते.
  • त्यानंतर, कृष्णाची आरती केली जाते, काही लोक आनंदात रात्रभर भजन, कीर्तन आणि नृत्य करतात.
  • माखन मिश्री कृष्णाला अतिशय प्रिय आहे. आपल्या बाल अवतारात त्यांनी या लोणीसाठी अनेक गोपींची भांडी फोडली होती आणि अनेक घरातून लोणी चोरून खाल्ले होते. म्हणूनच त्याला माखन चोर असेही म्हणतात. आणि या कारणास्तव, माखन मिश्री त्यांना प्रामुख्याने अर्पण केले जातात.
  • मटकी फोडण्याची स्पर्धाही अनेक ठिकाणी घेतली जाते, त्यात माखन मिश्रीला एका मडक्यात भरून उंच दोरीवर बांधले जाते आणि विविध ठिकाणांहून आलेले मटकी फोडून कृष्ण जन्म साजरा करतात.
  • काही लोक या दिवशी संपूर्ण दिवस उपवास करतात आणि कृष्ण जन्मानंतर अन्न खातात. या दिवशी उपवास करण्याची पद्धत अगदी सोपी आहे. भक्त त्यांच्या इच्छेनुसार उपवास करू शकतात आणि श्रीकृष्णाची भक्ती करू शकतात.

ही गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवा की जर तुम्ही उपवास करू शकत नसाल तर उपवास करणे आवश्यक नाही. मनापासून श्रद्धेने पूजा केली तरी माखन चोर कान्हा आशीर्वाद देतो. तुमची भक्ती स्वीकारतो, आणि तुम्हाला त्याचे परम आशीर्वाद देतो.

कृष्ण जन्माष्टमीचा भोग कसा तयार करावा

माखन मिश्री, काकडी, पंचामृत आणि पंजरी हे श्रीकृष्णांना भोगाच्या रूपात अर्पण केले जातात. श्रीकृष्णाला अर्पण केलेला भोग तुळशीच्या पानांशिवाय स्वीकारला जात नाही हे लक्षात ठेवा. म्हणून जेव्हा तुम्ही श्रीकृष्णाला भोग अर्पण कराल तेव्हा त्यात तुळशीची पाने टाकायला विसरू नका. श्रीकृष्णाच्या नैवेद्यात बनवलेल्या पंचामृतात दूध, दही, साखर, तूप आणि मध मिसळून अर्पण करताना त्यात तुळशीची पाने मिसळायला विसरू नका.

भोगामध्ये कान्हाला अर्पण केलेली पंजरी देखील सामान्य पंजरीपेक्षा वेगळी असते. पंजरी पिठाची असली तरी कृष्णाला अर्पण केलेली पंजरी कोथिंबीरपासून बनवली जाते. पंजरी बनवण्यासाठी कोथिंबीरला थोडे तूप घालून भाजले जाते. आणि त्यात पिठीसाखर मिसळली जाते. लोक त्यांच्या इच्छेनुसार सुका मेवा मिसळतात, आणि नंतर श्रीकृष्णाला अर्पण करतात.

गोपाळकाला (Gopalkala)

जन्माष्टमी साजरी करतांना गोपाळकाला तयार केला जातो.

श्रीकृष्ण गोकुळात लहानाचे मोठे झाले. गोकुळात असताना ते आपल्या संवगड्यासह रानात गायी चारायला घेऊन जात असत. रानात जाताना ते सर्वजण दुपारच्या जेवणासाठी आपापल्या शिदोऱ्या सोबत घेऊन जात असत. दुपारी भूक लागल्यावर श्रीकृष्ण आणि सवंगडी एकत्रित जेवायला बसत असत. श्रीकृष्ण स्वतः सर्वांच्या शिदोऱ्या एकत्रित करायचे म्हणजेच काला करायचे आणि सर्वांना वाटायचे.

‘गोपाल’ म्हणजे गायींचे पालन करणारे. ‘काला’ म्हणजे एकत्र मिसळणे. पोहे, दही, ताक, ज्वारीच्या लाह्या, आंब्याचे लोणचे, चण्याची डाळ, साखर, वेगवेगळ्या फळांच्या फोडी, इत्यादी गोष्टी एकत्रित करून जो पदार्थ तयार होतो, त्याला काला असे म्हणतात. हा ‘काला’ श्रीकृष्णाला खूप आवडायचा असे म्हटले जाते. त्यामुळे लोक याला गोपाळकाला म्हणतात.

गोकुळात सर्वांचा दूध, दही ताक करून विकण्याचा व्यवसाय होता. सर्वजण या गोष्टी मथुरेत विकायला घेऊन जात असत.श्रीकृष्णाला मात्र हे मान्य नव्हते. दूध, दही ताक, लोणी, हे सर्व आपल्या संवगड्यांना मिळावे, ते सर्व धष्टपुष्ट व्हावेत अशी त्यांची इच्छा होती. श्रीकृष्णाला स्वतःलाही दूध, दही, ताक, लोणी प्रिय होते. म्हणूनच ते आणि त्यांचे मित्र शिंकाळ्यावरचे दूध, दही चोरून खात असत अशी आख्यायिका आहे.

संपूर्ण भारतभर गोपाळकाल्याचा सण मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.यानिमित्ताने दहीहंडी फोडण्याचा खेळ घेतला जातो.

महाराष्ट्रात Gopalkala चा उत्साह व जल्लोष अवर्णनीय असतो. यानिमित्ताने दीपधारणा, पालखी, कृष्णलीलेचे विविध खेळ,भजन, नृत्य, गायन इ.कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. श्रीकृष्णाने आपल्या आचरणात गरीब-श्रीमंत, श्रेष्ठ-कनिष्ठ, उच्च-नीच, या भावनेला केव्हाही थारा दिला नाही. सहभोजनाच्या माध्यमातून सामाजिक समरसतेचे, एकात्मतेचे सूत्र पाच हजार वर्षांपूर्वी साकार केले. एकात्मतेचा हाच धागा, विचार, आजही आपण साजरा करत असलेल्या गोपाळकाल्यातून प्रत्यक्षात येतो.

श्रीकृष्णाने प्रजेचा अनन्वित छळ करणाऱ्या कंसाचा वध केला. कालिया, शिशुपाल अशा उन्मत्त प्रवृत्तीचा नाश केला.समाजजीवनात शांतता, सुव्यवस्था प्रस्थापित केली. त्यामुळे श्रीकृष्णाला ‘धर्मसंस्थापक’ म्हटले जाते आणि म्हणून गोपाळकाला या सणाला भारतीय संस्कृतीत अनन्यसाधारण महत्व आहे.

काल्यातील प्रमुख घटक

Janmashtami मध्ये Gopalkala तयार करतांना खालील पदार्थांची आवश्यकता असते.

पोहे, दही, दूध, ताक व लोणी हे काल्यातील प्रमुख घटक त्या त्या स्तरावरील भक्‍तीचे निदर्शक आहेत.
पोहे : वस्तूनिष्ठ गोपभक्‍तीचे प्रतीक (काहीही झाले तरी श्रीकृष्णाला धरून ठेवणारे सवंगडी)
दही : वात्सल्यभावातून प्रसंगी शिक्षा करणार्‍या मातृभक्‍तीचे प्रतीक
दूध : गोपींच्या सहज सगुण मधुराभक्‍तीचे प्रतीक
ताक : गोपींच्या विरोधभक्‍तीचे प्रतीक
लोणी : सर्वांच्या श्रीकृष्णावरील अवीट प्रेमाच्या निर्गुणभक्‍तीचे प्रतीक या दिवशी ब्रह्मांडात कृष्णतत्त्वाच्या आपतत्त्वात्मक प्रवाही गतिमान लहरींचे आगमन होते. काल्यातील पदार्थ या लहरी ग्रहण करण्यात अग्रेसर असतात.

दहीहंडी स्पर्धा

Dahi Handi in Mumbai

Janmashtami Song Lyrics

कृष्ण जन्मला गं बाई कृष्ण जन्मला

झगमग झगमग रात सजली
पावसाच्या सरीतून आली बिजली…

झगमग झगमग रात सजली
पावसाच्या सरीतून आली बिजली
टकामका टकामका बाळलीला
दे गं सखी दे गं झोका पाळण्याला…

झगमग झगमग…

ढगाच्या आडून चंद्र हासला
आकाशी ताऱ्यांचा रास रंगला
कृष्ण जन्मला गं बाई कृष्ण जन्मला
कृष्ण जन्मला गं बाई कृष्ण जन्मला…

झगमग झगमग…

गोविंद घ्या कुणी गोपाळ घ्या
यशोदेच्या घ्या तान्ह्या बाळा
मुकुंद घ्या कुणी मोहन घ्या
देवकीनंदन मुरलीवाला…

बेधुंद श्वासांना चढली नशा
नसानसांतून घुमे ढोल ताशा
बेधुंद श्वासांना चढली नशा
नसानसांतून घुमे ढोल ताशा
माहौल बस्तीचा वेडापिसा..
झुलत्या पताकांनी नटल्या दिशा…

लगबग लगबग चाले अंगणी
लागू नये दृष्ट, तीट लावली कुणी
टकामका टकामका बाळलिला..
दे गं सखी दे गं झोका पाळण्याला…

ढगाच्या आडून चंद्र हासला
आकाशी ताऱ्यांचा रास रंगला..
कृष्ण जन्मला गं बाई कृष्ण जन्मला
कृष्ण जन्मला गं बाई कृष्ण जन्मला…

झगमग झगमग…

हो.. मोहन मुरलीधर.. नटखट गिरीधर.. सांग तरी कुठवर.. पुकारू तुला
अपराध झाले फार.. पाप वाढे भारंभार.. कराया ये उद्धार.. साकडे तुला
हो.. तूच शाम तूच राम.. नरसिंह परशुराम.. घ्यावा अवतार पुन्हा.. तसाच भला
हात देई मदतीला.. साथ घावी सोबतीला.. काळरातीला मार्ग दावी आम्हाला…

गोविंद बोलो हरी गोपाल बोलो
राधा रमण हरी गोपाल बोलो…

गोविंद बोलो हरी गोपाल बोलो
राधा रमण हरी गोपाल बोलो…

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवती भारत
अभ्युत्थानाम अधर्मस्य तादात्त्मानं श्रीजाम्यहं…


Song : Krishna Janmala
Stars : Vaibhav Tatwawdi, Gashmeer Mahajani and Gauri Nalawade
Director : Avadhoot Gupte
Singers : Vaishali Samant, Sonu Kakkar and Avadhoot Gupte
Music : Avadhoot Gupte
Lyrics : Mandar Cholkar

FAQ

प्रश्न – २०२२ वर्षाला जन्माष्टमी कोणत्या तारखेला आहे?

उत्तर – १८ ऑगस्ट

प्रश्न – जन्माष्टमी ला कुणाची जयंती साजरी केली जाते?

उत्तर – श्रीकृष्ण

प्रश्न – देवकी कुणाची बहीण होती?

उत्तर – कंसाची

प्रश्न – गोपाळ कुणाला म्हणतात?

उत्तर – गाईचे पालन करणाऱ्यास

प्रश्न – देवकीला किती मुले होतात?

उत्तर – आठ

अशाप्रकारे आम्ही या पोस्टमध्ये जन्माष्टमी आणि गोपाळकाल्याविषयी माहिती तुम्हाला दिलेली आहे मला आशा आहे तुम्हाला हि पोस्ट आवडली असेल. ही पोस्ट तुम्ही सोसिअल मेडीआयवर (facebook, instagram, whatsapp, twitter) share करू शकता. हि पोस्ट तुम्हाला कशी वाटली हे comment द्वारे कळवा धन्यवाद.

Leave a Comment