नवरात्रीचे महत्व आणि पूजाविधी – Navratri Information In Marathi

Navratri Information In Marathi
Significance Of Navratri in Marathi

Navratri Information In Marathi नवरात्रीचे महत्व आणि पूजाविधी, नवरात्रीचे महत्व आणि पूजाविधी आणि घटस्थापना माहिती २०२२ – नवरात्र हा हिंदूंचा सर्वात महत्त्वाचा सण आहे जो जगभरात साजरा केला जातो. हा अविस्मरणीय काळापासून सर्वात प्राचीन सण आहे. यावर्षी हा नऊ दिवसांचा उत्सव २६ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर या कालावधीत साजरा केला जाणार आहे. नवरात्री हा शब्द दोन संस्कृत शब्दांपासून बनला आहे – ‘नव’ म्हणजे नऊ आणि ‘रात्री’ म्हणजे रात्र. नवरात्रामध्ये सगळीकडे आनंदाचे वातावरण निर्माण होत आणि यामुळे आपल्या जीवनात सुख शांती येत असते.

या काळात केले जाणारे उपवास, ध्यान, प्रार्थना आणि इतर अध्यात्मिक पद्धतीमुळे मनाची शांती व एकाग्रता वाढते. त्यामुळे आपली कार्यक्षमता वाढीस लागते.

भक्ता तारिसी तू,
जगत जननी माझी आई..
त्रिपुरा सुंदरी, सिध्दीदात्री,
करितो नमन तुज अंबाबाई.

Importance of Navratri (नवरात्रीचे महत्व)

Letter in Marathi on Navratri festival – भारतातील नवरात्र हा नऊ दिवसांसाठी एक मोठा धार्मिक उत्सव आहे. हा उत्सव वेगवेगळ्या भागांमध्ये वेगवेगळ्या विधी आणि रीतिरिवाजांसह पार पाडला जातो. हिंदू संस्कृती आणि धर्मात या नऊ दिवसांचे खूप महत्त्व आहे. नवरात्रीचे नऊ दिवस वेगवेगळ्या देवींच्या अवतारांसह उत्सवाप्रमाणे साजरे केले जातात. भक्तगण यावेळेला माँ दुर्गाची पूजा करतात आणि देवीची स्तुती आणि गुंणाचे वर्णन करतात. नवरात्रीमध्ये तुम्ही Navratri चे Quotes,Whishes,Status In Marathi आपल्या मित्रांना, नातेवाईकांना पाठवून नवरात्री साजरी करू शकता.

  • नवदुर्गामध्ये देवी शक्ती असंख्य प्रेमळ, शांत आणि विकराळ रूपांमध्ये अवतरित होत असते म्हणून नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसाचा उत्सव, नऊ पवित्र दिवसांसाठी, प्रत्येक देवीच्या अवताराला समर्पित आहे.
  • देवीला पूर्ण भक्ती आणि आदर दाखविण्यासाठी नवरात्री पूजनीय आहे.
  • असे मानले जाते की माता दुर्गाने या सणाच्या दिवशी दैत्याचा- महिषासुराचा पराभव केला होता, म्हणून या उत्सवाची सुरुवात घरे, मंदिरे आणि इतर दैवी स्थानांवर प्रकाश टाकून देशाच्या सर्व कानाकोपऱ्यात देवीचा गजर केला जातो. हा प्रसंग वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवितो.
  • उत्तर भारतात, नऊ दिवसांचा उत्सव (chaitra Navratri) रावणावर रामाचा विजय साजरा करण्यासाठी साजरा केला जातो. उत्सवादरम्यान, लोक पारंपारिक कपडे परिधान करतात, उपवास करतात आणि प्रार्थना करतात. हा कालावधी इच्छा पूर्ण करण्यासाठी सिद्धीसाठी वापरला जातो.
  • आपले शारीरिक आणि मानसिक संतुलन राखण्यासाठी, आपल्या सर्वांना पुरेसे सामर्थ्य प्रदान करण्यासाठी आपण दैवी शक्तीची उपासना करतो.

नवदुर्गा आणि नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसाचे महत्त्व

( Navadurga and significance of each day of Navratri )

नवदुर्गा म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या ९ रूपांमध्ये देवीची पूजा केली जाते. नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसाचे महत्त्व दुर्गा मातेच्या रूपाशी जोडलेले आहे. नवरात्रीमध्ये प्रत्येक दिवशी मातेचे आवडते रंग (Navaratri Colours) परिधान करीत असतात.

प्रतिपदा – शैलपुत्री (पहिला दिवस)

पहिल्या दिवशी शैलपुत्रीची पूजा केली जाते. या रूपात, देवी पार्वती हिमालय राजाची कन्या म्हणून पूज्य आहे. शैला म्हणजे असाधारण किंवा मोठ्या उंचीवर जाणे. देवी द्वारे दर्शविलेली दिव्य चेतना नेहमीच शिखरावर नेट असते. नवरात्रीच्या या पहिल्या दिवशी, आपण देवी शैलपुत्रीची प्रार्थना करतो जेणेकरून आपल्याला चैतन्याची सर्वोच्च अवस्था देखील प्राप्त येईल.

द्वितीया – ब्रह्मचारिणी (दुसरा दिवस)

दुसऱ्या दिवशी देवी ब्रह्मचारिणीची पूजा केली जाते. देवी ब्रह्मचारिणी हे देवी पार्वतीचे रूप आहे ज्यामध्ये तिने भगवान शिव यांना पत्नी म्हणून प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपश्चर्या केली. ब्रह्म म्हणजे दैवी चेतना आणि आचार म्हणजे वर्तन. ब्रह्मचर्य हे वर्तन किंवा कृती आहे जे दैवी चेतनेमध्ये स्थापित केले जाते. हा दिवस विशेषतः ध्यान करण्यासाठी आणि आपल्या आंतरिक देवत्वाचा शोध घेण्यासाठी पवित्र आहे.

तृतीया – चंद्रघंटा (तिसरा दिवस)

3rd day importance of Navratri in Marathi

तिसर्‍या दिवशी देवी चंद्रघंटा अध्यक्षस्थानी असते. चंद्रघंटा हे विशेष रूप आहे जे देवी पार्वतीने भगवान शिवाशी लग्नाच्या वेळी धारण केले होते. चंद्राचा संदर्भ Moon आहे. चंद्र आपल्या मनाचे प्रतिनिधित्व करतो. मन चंचल राहते आणि एका विचारातून दुसऱ्या विचाराकडे जात राहते. घंटा ही जी नेहमी एकाच प्रकारचा आवाज काढते. महत्त्व हे आहे की जेव्हा आपले मन एका बिंदूवर, म्हणजे दैवीत्वावर स्थापित होते, तेव्हा आपला प्राण (सूक्ष्म जीवन शक्ती) एकत्रित होते ज्यामुळे सुसंवाद आणि शांतता प्राप्त होते. अशाप्रकारे हा दिवस म्हणजे माता दैवीवर एकच लक्ष केंद्रित करून मनाच्या सर्व अस्पष्टतेपासून दूर जाणे होय.

चतुर्थी – कुष्मांडा (चौथा दिवस)

चौथ्या दिवशी दुर्गामाता देवी कुष्मांडा म्हणून पूजली जाते. कुष्मांडा म्हणजे भोपळा. कु म्हणजे थोडे, उष्मा म्हणजे ऊर्जा आणि अंडा म्हणजे अंडी. वैश्विक अंड्यातून (हिरण्यगर्भ) उत्पन्न झालेले हे संपूर्ण विश्व देवीच्या अनंत उर्जेतून प्रकट झाले आहे. भोपळा देखील प्राणाचे प्रतिनिधित्व करतो कारण त्यात प्राण शोषून घेण्याचा आणि विकिरण करण्याचा अद्वितीय गुणधर्म आहे. ही सर्वात प्राणिक भाज्यांपैकी (Pranic vegetables) एक आहे. या दिवशी आपण कुष्मांडा देवीची पूजा करतो जी आपल्यावर दैवी उर्जेचा वर्षाव करते.

पंचमी – स्कंदमाता (पाचवा दिवस)

स्कंदमाता म्हणजे स्कंदाची (कार्तिकेय) माता. पाचव्या दिवशी देवी पार्वतीच्या मातृरूपाची पूजा केली जाते. या रूपात ती भगवान कार्तिकेयची आई आहे. ती मातृप्रेम (वात्सल्य) दर्शवते. देवीच्या या रूपाची पूजा केल्याने विपुल बुद्धी, संपत्ती, शक्ती, समृद्धी आणि मुक्ती मिळते.

षष्टी – कात्यायनी (सहावा दिवस)

Information about Navratri 6 day in Marathi

सहाव्या दिवशी देवी कात्यायनीच्या रूपात प्रकट होते. ब्रह्मांडातील आसुरी शक्तींचा नायनाट करण्यासाठी दुर्गा मातेने धारण केलेले हे स्वरूप आहे. देवतांच्या कोपातून तिचा जन्म झाला. तिनेच महिषासुराचा वध केला. देवी कात्यायनी हे दैवी तत्त्वाचे आणि मातेचे स्वरूप दर्शविते आध्यात्मिक उत्क्रांतीच्या मार्गात अडथळा असलेल्या आपल्या सर्व आंतरिक शत्रूंचा नाश करण्यासाठी सहाव्या दिवशी देवी कात्यायनीचे आवाहन केले जाते.

सप्तमी – कालरात्री (सातवा दिवस)

सातव्या दिवशी आपण देवी कालरात्रीचे आवाहन करतो. मातृ निसर्गाचे दोन टोक आहेत. एक भयानक व विनाशकारी आहे तर दुसरा सुंदर आणि निर्मळ आहे. देवी कालरात्री हे देवीचे उग्र रूप आहे. कालरात्री काळ्या रात्रीचे प्रतिनिधित्व करते. रात्र ही दैवी मातेचा एक पैलू मानली जाते कारण ती रात्र आपल्या आत्म्याला आराम, आणि विश्रांती देते. रात्रीच्या वेळीच आपल्याला आकाशातील चांदण्यांचे दर्शन घडते. देवी कालरात्री ही अनंत ऊर्जा आहे जी असंख्य विश्वांना धारण करते.

अष्टमी – महागौरी (आठवा दिवस)

देवी महागौरी म्हणजे जी सुंदर आहे, ती जीवनाला गती आणि स्वातंत्र्य देते. महागौरी निसर्गाच्या सुंदर आणि निर्मळ पैलूचे प्रतिनिधित्व करते. ती अशी ऊर्जा आहे जी आपल्या जीवनाला चालना देते आणि आपल्याला मुक्त करते.महागौरीची आठव्या दिवशी पूजा केली जाते,

नवमी – सिद्धिदात्री (नऊवा दिवस)

नवव्या दिवशी आपण देवी सिद्धिदात्रीची पूजा करतो. सिद्धी म्हणजे पूर्णता. देवी सिद्धिदात्री जीवनात परिपूर्णता आणते. ती जे अशक्य आहे शक्य करते. ती आपल्याला वेळ आणि जगाच्या पलीकडे असलेल्या क्षेत्रांचा शोध घेण्यासाठी तार्किक मनाच्या पलीकडे घेऊन जाते.

शारदीय नवरात्री पौराणिक कथा- Story of Navratri in Marathi

कथा १ – माँ नवदुर्गा आणि महिषासुर

शास्त्रानुसार नवरात्रोत्सव साजरा करण्यामागे दोन मुख्य कारणे सांगितली आहेत. पहिल्या दंतकथेनुसार महिषासुर नावाचा राक्षस होता. तो ब्रह्माजींचा परम भक्त होता . त्याने आपल्या कठोर तपश्चर्येने ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केले आणि वरदान प्राप्त केले. वरदानात, त्याने मागितले की कोणीही देव, राक्षस किंवा पृथ्वीवर राहणारा कोणताही मनुष्य त्याला मारू शकणार नाही.

वरदान मिळाल्यावर महिषासुर अत्यंत अभिमानी आणि निर्दयी झाला. त्याने तिन्ही लोकांमध्ये दहशत निर्माण केली. त्याच्या दहशतीने व्यथित होऊन ब्रह्मा, विष्णू, महेश यांच्यासह देव-देवतांनी मातृशक्तीच्या रूपात दुर्गेला जन्म दिला. दुर्गामाता आणि महिषासुर यांच्यात नऊ दिवस भयंकर युद्ध झाले आणि अखेर दहाव्या दिवशी महिषासुराचा वध माँ दुर्गेच्या हातून झाला. हा दिवस वाईटावर चांगल्याचा विजय म्हणून साजरा केला जातो.

कथा २ -भगवान श्री रामाची कथा

नवरात्रीशी (Navratri) संबंधित दुसर्‍या आख्यायिकेनुसार, लंकेवर आक्रमण करण्यापूर्वी, रावणाशी युद्धात विजय मिळवण्यासाठी श्री रामाने शक्तीची देवी भगवतीची पूजा केली. रामेश्वरम येथे नऊ दिवस प्रभू रामाने मातेची पूजा केली. श्री रामाच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन मातेने त्यांना लंकेत विजयी होण्याचा आशीर्वाद दिला. दहाव्या दिवशी भगवान श्रीरामांनी लंकेश्वर रावणाचा युद्धात पराभव करून त्याचा वध केला आणि लंका जिंकली. नवरात्रीनंतरचा दहावा दिवस विजय दशमी म्हणून ओळखला जातो.

नवरात्री पूजा विधी (पद्धत) – Navratri puja vidhi

आली नवरात्री,
झाली घटाची स्थापना..
करुनी नऊ रूपांची आराधना,
करू दुर्गेची उपासना..

घटस्थापना – Ghatsthpana

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घराच्या मुख्य दरवाजाच्या दोन्ही बाजूला स्वस्तिक बनवा आणि दारावर आंब्याच्या पानांचे तोरण लावा. कारण या दिवशी आई भक्तांच्या घरी येते. असे केल्याने माँ लक्ष्मीही प्रसन्न होऊन तुमच्या घरात वास करते असे मानले जाते. नवरात्रात मातेची मूर्ती लाकडी चौकटीवर किंवा आसनावर बसवावी.

जिथे मूर्ती किंवा चित्र स्थापित केले असेल तिथे प्रथम स्वस्तिक चिन्ह बनवावे. त्यानंतर रोली व अक्षत टेकावे नंतर तेथे मातेच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना करावी. त्यानंतर विधिपूर्वक मातेची पूजा करावी.

वास्तुशास्त्रानुसार उत्तर आणि उत्तर पूर्व दिशा म्हणजेच ईशान्य ही पूजेसाठी सर्वोत्तम स्थान मानले जाते. जर तुम्हीही दरवर्षी कलशाची (घटस्थापना) स्थापना करत असाल तर कलश या दिशेला ठेवून माता की चौकी ची सजावट करावी.

कलशावर नारळ ठेवावे, कलश स्थापनेचा हा उद्देश तेव्हाच सफल होतो जेव्हा कलशावर ठेवलेल्या नारळाचे मुख पूजा करणाऱ्या व्यक्तीकडे असते.

९ दिवस आईच्या नऊ रूपांची पूजा करा

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी कलश स्थापनेने म्हणजेच घटस्थापनेसह Navratri ची सुरुवात होत असते. पहिल्या दिवशी माँ शैलपुत्रीची तर दुसऱ्या दिवशी ब्रह्मचारिणीची पूजा केली जाते. तिसऱ्या दिवशी चंद्रघंटा, चौथ्या दिवशी कुष्मांडा आणि पाचव्या दिवशी स्कंदमातेची पूजा केली जाते. सहाव्या दिवशी माँ कात्यायनी आणि सातव्या दिवशी माँ कालरात्रीची पूजा केली जाते. आठव्या दिवशी महागौरीची तर नवव्या दिवशी सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाते.

शुद्ध पवित्र आसन घेऊन, ऊं दुं दुर्गाये नमः या मंत्राचा जप केला पाहिजे.

दुर्गेच्या माता च्या पूजेत दुर्वा, तुळशी, आवळा, आक आणि मदार यांची फुले अर्पण करू नयेत हे भक्तांनी लक्षात ठेवावे. लाल फुलांचा आणि रंगांचा जास्त वापर करा.

माँ दुर्गेची पूजा स्वच्छ आणि कोरडे कपडे घालूनच करावी, ओले कपडे घालून नाही. स्त्रिया उघडे केस ठेवून पूजा करतात, हे निषिद्ध असल्याचे अनेकदा दिसून आले आहे. विशेषत: दुर्गापूजा किंवा नवरात्रीच्या वेळी हवनपूजा आणि नामजप इ.च्या वेळी केस उघडे ठेवू नयेत.

नवरात्रीच्या नाव दिवशी मातेचे भक्त उपवास (Navratri fast in Marathi) ठेवीत असतात. नऊ दिवस ते फळाहार करीत असतात आणि मा दुर्गेची स्तुती करीत असतात. या दिवशी ते मांसाहार करीत नाही. ते रात्रीला फक्त साधे जेवण जेवतात.

नवरात्रीसाठी मंत्र

नवरात्रीमध्ये (सप्तशतीमध्ये) अशी काही स्तोत्रे आणि मंत्र आहेत, ज्यांचे विधिवत पठण केल्याने इच्छित फळ मिळते.

सर्वकल्याणासाठी मंत्र

सर्व मंगल मांगल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके।
शरण्येत्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते।।


बाधा मुक्ति आणि धन-पुत्र प्राप्तीसाठी मंत्र

सर्वाबाधा विनिर्मुक्तो धन-धान्य सुतान्वितः।
मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशय।।


आरोग्य आणि सौभाग्य प्राप्तिसाठी मंत्र

देहि सौभाग्यमारोग्यं देहि मे परमं सुखम्।
रूपं देहि जयं देहि यशो देहि द्विषोजही।।


नवरात्री गरबा नृत्य (Navtrtri Garba Dance)

गरबा हा पश्चिम भारतातील गुजरात राज्यातील मूळचा नृत्य प्रकार आहे, जो हिंदू देवता, देवी दुर्गा यांच्या सन्मानार्थ ऑक्टोबरमध्ये सादर केला जातो. गरबा हा मुख्यतः नवरात्रीच्या उत्सवाचा कार्यक्रम असला तरी, हे आनंददायी लोकनृत्य गुजरातमध्ये जवळजवळ प्रत्येक खास प्रसंगी पवित्र परंपरा म्हणून सादर केले जाते. जरी यापैकी काही नृत्यांमध्ये पुरुष सहभागी होत असले तरी, गरबा सादर करणारे सामान्यत: महिला आणि तरुण मुली असतात

  • नवरात्र सुरू होताच गरबा आणि दांडिया रासची रंगत देशभर पसरू लागते. माँ दुर्गाला प्रसन्न करण्यासाठी ठिकठिकाणी गरबा नृत्य आणि दांडिया रासचे आयोजन केले जाते.
  • नवरात्रीच्या ९ दिवसात आईला प्रसन्न करण्याचा एक मार्ग म्हणजे नृत्य. धर्मग्रंथांमध्ये नृत्याला अध्यात्मिक साधनेचा मार्ग म्हणून वर्णन केले आहे. गरबा नृत्याद्वारे दुर्गादेवीला प्रसन्न करण्यासाठी देशभरात गाराबाचे आयोजन केले जाते.
  • गरब्याचा शाब्दिक अर्थ गर्भ दिवा असा आहे. गर्भ दीप हे स्त्रीच्या गर्भातील सर्जनशील शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. या शक्तीची माँ दुर्गेच्या रूपात पूजा केली जाते.
  • गरबा सुरू करण्यापूर्वी छिद्रे असलेल्या घागरीत दिवा प्रज्वलित करून मातीत लावले जाते तसेच माँ शक्तीचे आवाहन केले जाते. मग या गरब्याभोवती नृत्य करून महिला दुर्गादेवीला प्रसन्न करतात.
  • गरबा नृत्यादरम्यान महिला 3 टाळ्या वाजवतात हे तुम्ही पाहिले असेलच. हे ३ टाळ्या ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांना समर्पित आहेत, संपूर्ण विश्वाचे त्रिमूर्ती. गरबा नृत्यात या तिन्ही देवतांना टाळ्या वाजवून आवाहन केले जाते.
  • या तीन टाळ्यांच्या आवाजाने जो तेज प्रकट होतो आणि निसर्गामद्ये जी तरंगे निर्माण होतात त्यामुळे शक्तीस्वरूप माता अंबा जागृत होते.
  • यापूर्वी गरबा फक्त गुजरातमध्ये आयोजित केला जात होता. हे नृत्य फक्त गुजराती लोकांची शान मानली जाते. स्वातंत्र्यानंतर गुजराती लोक प्रांतातून बाहेर पडू लागले तेव्हा ही परंपरा इतर राज्यांतही पोहोचली. आज देशातच नव्हे तर परदेशातही याचे आयोजन केले जाते.

Navratri Song Marathi Lyrics

लख्ख पडला प्रकाश

लख्ख पडला प्रकाश दिवट्या मशालीचा
गोंधळाला उभा गोंधळी भवानीचा
मी पणाचा दिमाख तुटला
अंतरंगी आवाज उठला
ऐरणीचा सवाल सुटला
या कहाणीचा..

इज तळपली, आग उसळली
ज्योत झळकली, आई गं…
या दिठीची काजळ काळी
रात सरली आई गं…
बंध विणला, भेद शिनला
भाव भिनला आई गं…

भर दुखांची आस जीवाला
रोज छळते आई गं…
माळ कवड्यांची घातली गं..
आग डोळ्यात दाटली गं..
कुंकवाचा भरून मळवट
या कपाळीला…

आई राजा उधं उधं उधं..
उधं..उधं..
उधं..उधं..
तुळजापूर तुळजाभवानी आईचा
उधं..उधं..
माहुरी गडी रेणुका देवीचा
उधं..उधं..
आई अंबाबाईचा
उधं..उधं..
देवी सप्तशृंगीचा
उधं..उधं..

बा सकलकला अधिपती गणपती धाव
गोंधळाला याव
पंढरपूर वासिनी विठाई धाव
गोंधळाला यावं
गाज भजनाची येऊ दे गं
झांज सुजनाची वाजु दे
पत्थरातून फुटलं टाहो
या प्रपाताचा

Music : Ajay-Atul
Lyrics : Ajay-Atul, Rooh
Singer : Ajay Gogavale
Music on: Zee Music

Navratri kavita In Marathi

वरदाती शैलपुत्री
रूप प्रथम मातेचे
धन धान्याने समृद्ध
होते जीवन सर्वांचे

रूप हा ब्रह्मचारिणी
रुप द्वितीय मातेचे
येता त्याग पवित्रता
होते जीवन सुखाचे

चंद्रघंटा वरदाती
रूप तिसरे मातेचे
लाभे जीवनी वीरता
होते विनाश पापाचे

रूप चतुर्थ कुष्मांडा
आई अंबिका देवीचे
रोग शोक मुक्ती लाभे
वर हे सिद्धीप्राप्तीचे

रूप देखने पाचवे
स्कंदमाता या देवीचे
पूर्ण करते कामना
द्वार खोलते मोक्षाचे

येते देवी कात्यायनी
रूप घेऊनी षष्टीचे
वर लाभते सर्वांना
होते रक्षण सृष्टीचे

वरदाती कालरात्री
देवी रूप सप्तमीचे
शौर्य प्राप्तीचे आशिष
करी विनाश पापाचे

होते पूजन विश्वात
रूप आठवे गौरीचे
करी विनाश दुःखाचा
फळ लाभते भक्तीचे

देवीरूप सिद्धिदात्री
रूप नववे मातेचे
सर्व सिद्धी प्राप्त होते
लाभे आशिष देवीचे

नवरात्री नवरुप
येथे घेऊन मातेचे
पूजा होता मनोभावे
वर लाभते शांतीचे

पुनम सुलाने

Leave a Comment