रक्षाबंधन कधी व का साजरे केले जाते, इतिहास, कथा – Raksha Bandhan Kasha prakare sajare kele jate

Raksha Bandhan information in marathi
Raksha Bandhan information in marathi

रक्षाबंधन २०२२ कधी आहे आणि राखी का साजरी केली जाते, इतिहास, कथा, रक्षाबंधन कसे साजरे केले जाते ( Raksha Bandhan kevha aani ka sajara kela jato ) Raksha Bandhan हा हिंदूंचा एक महत्त्वाचा सण आहे, तो भारतातील अनेक भागात साजरा केला जातो. भारताव्यतिरिक्त जगभरात जिथे हिंदू धर्माचे लोक राहतात, तिथे हा सण भाऊ-बहिणीमध्ये साजरा केला जातो. या सणाला आध्यात्मिक तसेच ऐतिहासिक महत्त्व आहे.

रक्षाबंधन केव्हा साजरा केला जातो? | Raksha Bandhan Kevha sajara kela Jato

भाऊ आणि बहिणीचा हा सण दरवर्षी भारतासह अनेक देशामध्ये साजरा करण्यात येतो, तो हिंदू कॅलेंडरनुसार श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेला साजरा केला जातो म्हणजेच तो इंग्रजी कॅलेंडरनुसार ऑगस्ट महिन्यात येतो. हा एक धार्मिक सण आहे ज्याला सुट्टी दिली जाते.

रक्षाबंधन सणाचे महत्व | Raksha Bandhan Importance

Raksha Bandhan information in marathi

Raksha Bandhan हा भाऊ-बहिणीमध्ये साजरा होणारा सण आहे. या दिवशी बहीण आपल्या भावाला धागा बांधते आणि भाऊ आपल्या बहिणीचे आयुष्यभर संरक्षण करण्याचे वचन देत असतो. या सणाला सर्व भाऊ-बहीण मिळून देवाची पूजा करतात आणि आशीर्वाद घेतात.

आषाढी एकादशी माहिती पंढरपूर वारी ( पालखी सोहळा ) मराठीमध्ये वाचा

२०२२ मध्ये रक्षाबंधन कधी आहे व शुभ मुहूर्त

raksha bhandhan 2022 madhye kevha aahe aani rakhi bahndhanyacha shubh muhurt

रक्षाबंधन सण केव्हा आहे ?११ ऑगस्ट २०२२
दिवसगुरुवार
राखी बांधण्याचा शुभ मुहूर्तसकाळी ६:१५ ते संध्याकाळी ७:४० पर्यंत
एकूण कालावधी१३ तास २५ मिनिटे
रक्षाबंधन दुपारचा मुहूर्तदुपारी १:४२ ते ४:१८ पर्यंत
रक्षाबंधन संध्याकाळचा मुहूर्तसंध्या ८:०८ ते १०:१८ रात्रि पर्यंत

रक्षाबंधनाची कथा | Raksha Bandhan stories

रक्षाबंधनाशी संबंधित काही पौराणिक कथा आहेत. त्या खाली वर्णित केल्या आहेत.

इंद्रदेव सम्बंधित मिथक :

भविष्य पुराणानुसार, राक्षस आणि देव यांच्यातील युद्धात असुरांचा राजा, महाप्रतापी बळी याने भगवान इंद्राचा पराभव केला. यावेळी इंद्राची पत्नी सचीने भगवान विष्णूंकडे मदत मागितली. भगवान विष्णूंनी सचीला कापसाच्या धाग्याने एका हातात घालायची अंगठी बनवून दिली. भगवान विष्णूंनी या अंगठीला पवित्र अंगठी असे म्हटले आहे. यानंतर सचीने हा धागा इंद्राच्या मनगटावर बांधला आणि इंद्राच्या सुरक्षिततेची आणि यशाची कामना केली. यानंतर पुढील युद्धात इंद्राने राजा बळी (राक्षशांचा राजा) याला पराभूत करून अमरावतीवर पुन्हा ताबा मिळविला. इथूनच या पवित्र धाग्याचे परिचलन सुरू झाले. यानंतर महिला युद्धात जाण्यापूर्वी हा धागा आपल्या पतीला बांधत असत. अशाप्रकारे हा सण केवळ भाऊ-बहिणींपुरता मर्यादित राहिला नाही.

राजा बळी आणि माँ लक्ष्मी :

भागवत पुराण आणि विष्णु पुराण यांच्या आधारावर, असे मानले जाते की जेव्हा भगवान विष्णूने वामन अवतार घेऊन राजाबळीकडे तीन पावले जमीन मागितली तेव्हा बळीने त्यांची मागणी पूर्ण करण्याचे वचन दिले. पहिल्या पावलामध्ये वामन अवतारी विष्णूने स्वर्ग नापिले तर दुसऱ्या पावलामध्ये पृथ्वी नापली आणि तिसरे पाऊल कुठे ठेऊ असे वामनाने राजा बळीला विचारले तेव्हा त्याने तिसरे पाऊल आपल्या डोक्यावर ठेवण्यास सांगितले. त्यानंतर भगवान विष्णूंनी तिसरे पाऊल राजाच्या डोक्यावर ठेवले त्याकारणास्तव राजा बळी हा पाताळात गेला.

बळीवर खुश होऊन भगवान विष्णूसुद्धा पाताळात गेले. व त्यास वर मागण्यास सांगितले. तेव्हा बळीने भगवान विष्णूंना पाताळात आपल्या महालात राहण्याची विनंती केली. भगवान विष्णूंनी ही विनंती मान्य केली. तथापि, भगवान विष्णूची पत्नी लक्ष्मीला भगवान विष्णू आणि बळीची मैत्री आवडली नाही, म्हणून तिने भगवान विष्णूंसोबत वैकुंठाला जाण्याचा निर्णय घेतला. यानंतर माता लक्ष्मीने बळीला रक्षणाचा धागा बांधून भाऊ बनवले. यावर बळीने मा लक्ष्मीला इच्छित भेट मागण्यास सांगितले. यावर माता लक्ष्मीने राजा बळीला भगवान विष्णूंना आपल्या महालात राहतील या वचनातून मुक्त करण्यास सांगितले. बळीने हे मान्य केले आणि माता लक्ष्मीलाही बहीण म्हणून स्वीकारले.

संतोषी मातेशी संबंधित मिथक :

भगवान विष्णू यांना शुभ आणि लाभ असे दोन पुत्र होते. या दोन भावांना बहीण नसल्यामुळे बहिणीची खूप आठवण यायची, कारण बहिणीशिवाय त्यांना रक्षाबंधन साजरे करता येत नव्हते. या दोन्ही भावांनी गणपतीकडे बहिणीची मागणी केली. काही काळानंतर नारदांनीही गणेशाला कन्येबद्दल सांगितले. यावर श्रीगणेश राजी झाले आणि त्यांनी कन्येची कामना केली. गणेशाच्या दोन पत्नी, रिद्धी आणि सिद्धी यांच्या दिव्य प्रकाशातून आई संतोषी प्रकट झाली.यानंतर माँ संतोषीसोबत शुभ लाभ Raksha Bandhan साजरी करू लागले.

नागपंचमी इन्फॉर्मशन मराठीमध्ये वाचा.

कृष्ण आणि द्रौपदी यांच्याशी संबंधित मिथक :

महाभारत युद्धाच्या वेळी द्रौपदीने कृष्णाच्या हातावर राखी बांधली होती. या युद्धादरम्यान कुंतीने रक्षणासाठी आपला नातू अभिमन्यूच्या मनगटावर राखी बांधली होती.

यम आणि यमुनेशी संबंधित पौराणिक कथा :

दुसर्‍या पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा यम,(मृत्यूचा देवता) त्याची बहीण यमुनेला १२ वर्षांपर्यंत भेटला नाही, तेव्हा यमुना दुःखी झाली आणि तिने माता गंगाशी याबद्दल विचारणा केली. यानंतर मा गंगेने यमुना तुझी वाट पाहत आहे तिला जाऊन भेट असे यमराजाला सांगितले. या प्रसंगानंतर यम यमुनेला भेटायला गेला. यमाला पाहून यमुना खूप आनंदित झाली आणि तिने त्याच्यासाठी त्याच्या आवडीचे पदार्थ बनवले. यामुळे यम खूप आनंदित झाला आणि त्याने यमुनेला वरदान मागण्यास सांगितले यावर यमुनेने त्याच्याकडे हे वरदान मागितले की, यम पुन्हा आपल्या बहिणीला भेटायला येईल. यम आपल्या बहिणीच्या या प्रेमाने आनंदित झाला आणि त्याने यमुनेला अमरत्वाचे वरदान दिले. भाऊ-बहिणीचे हे प्रेम रक्षाबंधनाच्या संदर्भातही लक्षात येते.

रक्षाबंधनाचा इतिहास काय आहे ? | Raksha Bandhan History

जगाच्या इतिहासातही रक्षाबंधनाला खूप महत्त्व आहे. रक्षाबंधनाशी संबंधित काही महत्त्वाच्या घटनांचे वर्णन खाली दिले आहेत.

सिकंदर आणि राजा पुरू :

एका महान ऐतिहासिक घटनेनुसार, 326 ईसापूर्व मध्ये अलेक्झांडरने भारतात प्रवेश केला तेव्हा अलेक्झांडरची पत्नी रोशनक हिने राजा पोरसला राखी पाठवली आणि त्याच्याकडून अलेक्झांडरवर प्राणघातक हल्ला न करण्याचे वचन घेतले. परंपरेनुसार, कैकेयचा राजा पोरसने रणांगणात आपल्या मनगटावर राखी बांधलेली पाहून अलेक्झांडरवर वैयक्तिक हल्ला केला नाही.

राणी कर्णावती आणि हुमायून :

दुसरी ऐतिहासिक आख्यायिका, राणी कर्णावती आणि मुघल शासक हुमायूनशी संबंधित आहे. १५३५ च्या या घटनेत, जेव्हा चित्तोडच्या राणीला वाटले की आपले राज्य गुजरातच्या सुलतान बहादूर शाहपासून वाचवता येणार नाही, तेव्हा तिने हुमायूनला राखी पाठवली आणि बहीण म्हणून मदत मागितली. अनेक बडे इतिहासकार हे मान्य करत नसले तरी काही लोक या राखीच्या घटनेचा हवाला देऊन भूतकाळातील हिंदू-मुस्लिम ऐक्याची चर्चा करतात.

१९०५ चा बंग भंग आणि रवींद्रनाथ टागोर :

ज्या वेळी इंग्रज भारतात आपली सत्ता टिकवण्यासाठी ‘फोडा आणि राज्य करा’ चे धोरण अवलंबत होते, त्या वेळी रवींद्रनाथ टागोरांनी रक्षाबंधनाचा सण लोकांमध्ये एकतेसाठी साजरा केला. सन १९०५ मध्ये बंगालची एकता लक्षात घेऊन ब्रिटीश सरकारने बंगालचे विभाजन करून हिंदू-मुस्लिमांमध्ये जातीय तेढ निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा रवींद्रनाथ टागोर यांनी बंगालमध्ये रक्षाबंधनाचा सण साजरा करून हिंदू-मुस्लीम ऐक्य राखण्यासाठी प्रयत्न केले आणि देशभर एकतेचा संदेश देण्यास सुरुवात केली.

शिखांचा इतिहास :

१८ व्या शतकात, शीख खालसा आर्मीच्या अरविंद सिंग यांनी राखी नावाची प्रथा सुरू केली, ज्यानुसार शीख शेतकरी त्यांच्या उत्पादनाचा एक छोटासा भाग मुस्लिम सैन्याला देत असत आणि त्या बदल्यात मुस्लिम सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला केला नाही.

शीख साम्राज्याची स्थापना करणारे महाराजा रणजित सिंग यांच्या पत्नी महाराणी जिंदन यांनी एकदा नेपाळच्या राजाला राखी पाठवली होती. नेपाळच्या राजाने राखी स्वीकारली असली तरी नेपाळचे राज्य देण्यास नकार दिला.

रक्षाबंधन कसे साजरे केले जाते | How To celebrate Raksha Bandhan

राखी हा सण खर्‍या अर्थाने साजरा करायचा असेल, तर आधी देवाण-घेवाणीचा व्यवहार संपवायला पाहिजे. तसेच, बहिणींनी आपल्या भावाला प्रत्येक स्त्रीचा आदर करण्यास शिकवले पाहिजे. व्यावहारिक ज्ञान आणि परंपरा वाढली तरच समाज अशा घाणेरड्या गुन्ह्यांपासून दूर राहू शकेल.

रक्षाबंधनाचा हा सण साजरा करणे हे आपल्या सर्वांच्याच हातात असून आजच्या तरुणांनी या दिशेने पहिले पाऊल टाकण्याची गरज आहे. याला व्यवसाय बनवू नका आणि सण होऊ द्या. आपल्या बहिणीला गरजेनुसार मदत करणे योग्य आहे, पण बहिणीनेही विचार करणे आवश्यक आहे की प्रेम हे भेटवस्तू किंवा पैशावर अवलंबून नसते. या सर्वांवर हा सण आल्यावर त्याचे सौंदर्य आणखीनच उजळून निघेल.

अनेक ठिकाणी पत्नी पतीला राखी बांधते. पती आपल्या पत्नीचे रक्षण करण्याचे वचन देतो. खर्‍या अर्थाने महिलांप्रती संरक्षणाची भावना वाढावी यासाठी या उत्सवाची निर्मिती करण्यात आली आहे. समाजातील महिलांचे स्थान अतिशय गंभीर आहे कारण हा सण त्याच्या मूळ अस्तित्वापासून दूर जात आहे. या सणाचा खरा अर्थ समजून घेवून आपल्या आजूबाजूच्या सर्व लोकांना समजावून सांगणे आवश्यक आहे. आपल्या मुलांना देवाण-घेवाणीच्या व्यवहारातून बाहेर काढा आणि या सणाची परंपरा समजावून सांगा, तरच या उत्सवाला ऐतिहासिक स्वरूप प्राप्त होईल.

सणांच्या या देशात, रक्षाबंधन हा भावा-बहिणीच्या प्रेमाचा सण आहे, जो शतकानुशतके साजरा केला जात आहे. श्रावण महिन्यातील पौर्णिमेला रक्षाबंधन साजरे केले जाते. यामध्ये बहीण भावाला राखी बांधते आणि भाऊ तिचे रक्षण करण्याचे वचन देतो आणि बहीण भावाच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करते. प्रेम आणि सौहार्दाचे हे नाते या पवित्र बंधनाला आणखी घट्ट करते.

FAQ

प्रश्न – रक्षाबंधन सॅन कोणत्या दिवशी साजरा करण्यात येतो?

उत्तर – श्रावण मोहिनीच्या पौर्णिमेच्या दिवशी.

प्रश्न – २०२२ मध्ये कोणत्या तारखेला राखी (रक्षाबंधन) आहे?

उत्तर – ११ ऑगस्ट

प्रश्न – आपण रक्षाबंधनाचा सण कसा साजरा करतो?

उत्तर – या दिवशी बहिणी आपल्या भावांना राखी बांधतात.

प्रश्न – बंगालमध्ये कोणी रक्षाबंधनाचा सण साजरा केला?

उत्तर – रवींद्रनाथ टागोर

प्रश्न – शीख खालसा आर्मीच्या अरविंद सिंग यांनी कोणत्या नावाची प्रथा सुरू केली?

उत्तर – राखी

प्रश्न – राणी कर्णावतीने कोणास राखी पाठविली?

उत्तर – हुमाँयू

प्रश्न – रक्षाबंधनाचा इतिहास किती जुना आहे?

उत्तर – यामागे अनेक कथा आहेत, त्यामुळे कोणत्या वर्षापासून याची सुरुवात झाली हे सांगणे कठीण आहे.

प्रश्न – वामन अवतार (विष्णूने) कोणास तीन पावले जमीन मागितली?

उत्तर – राजा बळी

अशाप्रकारे आजच्या या पोस्टमध्ये आपण रक्षाबंधनाची माहिती मराठीमध्ये (Raksha Bandhan information in marathi) बघितली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला राखी विषयी प्रश्नांची उत्तरे इथे मिळतील. ही पोस्ट अधिक चांगली होण्यासाठी तुम्ही आपले मत comment द्वारे कळवा. आणि तुम्ही ही पोस्ट आपल्या मित्रांसोबत social मेडियाच्या (facebook,instagram,whatsapp) माध्यमातून share करू शकता.

written by – Mahajatra Team

Leave a Comment